พระกริ่งหน้าไทยสมเด็จพระสังฆราช(แพ) วัดสุทัศน์ พ.ศ.2482

พระกริ่งหน้าไทย พ.ศ. 2482 จัดเป็นหนึ่งในสุดยอดวัตถุมงคลเนื้อโลหะหล่อโบราณสายวัดสุทัศนเทพวราราม ที่จัดสร้างขึ้นโดย สมเด็จพระสังฆราช (แพ ติสฺสเทวมหาเถระ) ซึ่งเป็นจักรพรรดิแห่งพระกริ่งเมืองไทยที่มีความเข้มขลังและพุทธศิลป์ที่งดงามเป็นเอกลักษณ์
ประวัติการจัดสร้าง
มูลเหตุการสร้าง: สืบเนื่องจากต้นปี พ.ศ. 2482 ทางวัดสุทัศน์ฯ ได้จัดสร้าง "พระกริ่งพิมพ์หน้าอินเดีย" ขึ้น ซึ่งมีช่างและบรรดาลูกศิษย์มาช่วยงานกันเป็นจำนวนมาก สมเด็จพระสังฆราช (แพ) ทรงเห็นถึงความเหน็ดเหนื่อยและการเสียสละ จึงมีรับสั่งให้ เจ้าคุณศรีสัจจญาณมุนี (สนธิ์) นำเนื้อชนวนทองชนวนหล่อพระที่เหลือจำนวนมากมาจัดสร้างพระกริ่งรุ่นนี้ขึ้น เพื่อมอบเป็นรางวัลบำเหน็จให้แก่ทีมช่างและคณะศิษยานุศิษย์
พิธีเททอง: ทำพิธีเททองหล่อโบราณ ณ บริเวณพระอุโบสถ วัดสุทัศนเทพวราราม เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2482 ซึ่งตรงกับวันเพ็ญเดือน 12 และเป็นวันคล้ายวันประสูติของพระองค์
จำนวนการจัดสร้าง: จัดสร้างขึ้นเพียง 500 องค์ เท่านั้น ทำให้กลายเป็นวัตถุมงคลที่หาชมได้ยากมากในปัจจุบัน
ข้อมูลประวัติโดยย่อของพระกริ่งหน้าไทย พ.ศ. 2482
1. ประวัติการสร้าง: พระกริ่งรุ่นนี้สร้างขึ้นสืบเนื่องมาจากการเททองหล่อ พระกริ่งพิมพ์หน้าอินเดีย ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2482 ซึ่งมีลูกศิษย์และช่างมาร่วมแรงช่วยงานเป็นจำนวนมาก
2. วัตถุประสงค์: สมเด็จพระสังฆราช (แพ) จึงทรงโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างพระกริ่งพิมพ์พิเศษนี้ขึ้นในวันเพ็ญเดือน 12 ปี พ.ศ. 2482 เพื่อประทานเป็นรางวัลและสิ่งตอบแทนแก่คณะกรรมการ ช่าง และศิษยานุศิษย์ที่มาช่วยงานเททองในครั้งนั้
3. จำนวนการสร้าง: มีบันทึกระบุว่าจัดสร้างขึ้นในจำนวนจำกัดเพียงประมาณ 500 องค์ เท่านั้น
4. ลักษณะพิมพ์ทรง: โครงหน้าขององค์พระจะมีลักษณะอวบอิ่ม ทรงเหลี่ยมตามรูปแบบศิลปะไทย (จึงเป็นที่มาของชื่อพิมพ์ "หน้าไทย") ประทับนั่งบนฐานบัวคว่ำบัวหงายรอบฐาน เนื้อโลหะผสมหล่อโบราณตามตำรับวัดสุทัศน์

หน้า
1. พระพักตร์และเม็ดพระศก: เค้าพระพักตร์อวบอิ่ม ทรงเหลี่ยม ศิลปะไทย เม็ดพระศก (เม็ดผม) ด้านบนหล่อติดเป็นเม็ดกลมนูน เรียงตัวเป็นระเบียบแต่มีความตื้นลึกไม่เท่ากันตามธรรมชาติงานหล่อโบราณ
2. ซอกแขนและเส้นสังฆาฏิ: ซอกแขนขวาขององค์พระ (ซ้ายมือของเรา) จะมีความลึกและโปร่ง เส้นสังฆาฏิพาดพาดลงมาประทับอยู่เหนือพระหัตถ์ที่ประสานบนพระเพลา (หน้าตัก)
3. ฐานบัวคว่ำบัวหงาย: กลีบบัวรอบฐานมีลักษณะอวบอิ่ม ขอบกลีบบัวแต่ละกลีบจะคมชัด ด้านในกลีบบัวมีร่องรอยความตื้นลึกที่เป็นธรรมชาติ ไม่เรียบตึงจนเกินไป
4. กระแสเนื้อและคราบเบ้า: ผิวพระมีกระแสเหลืองอมเขียว (เนื้อทองผสม) ส่วนที่ถูกสัมผัสจะมีความมันเทศสว่าง ส่วนในซอกลึกซุกซ่อนคราบเบ้าและผิวไฟสีน้ำตาลไหม้และดำ ซึ่งช่วยให้พิจารณาความเก่าได้ง่ายขึ้น

หลัง
1. ริ้วจีวรและเส้นสังฆาฏิ: เส้นสายมีความคมลึกเป็นร่องตามธรรมชาติของการถอดพิมพ์ ผิวพระปรากฏรอยพรุน รอยเนื้อเกลิน และคราบเบ้าดินไทย (สีน้ำตาลเข้ม-ดำ) ซุกซ่อนอยู่ตามซอกลึก ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของพระหล่อโบราณที่ไม่ได้ผ่านการล้างผิว
2. รอยอุดเม็ดกริ่ง (จุดสังเกตสำคัญ): บริเวณสะโพกขวาขององค์พระ (ซ้ายมือของเราเมื่อมองภาพ) จะเห็น รอยคว้านควักเนื้อเพื่อบรรจุเม็ดกริ่ง แล้วทำการอุดด้วยเนื้อโลหะประเภทเดียวกัน จากนั้นช่างจะทำการตะไบตกแต่งจนเรียบเนียนกลมกลืนไปกับผิวองค์พระ
3. กระแสเนื้อโลหะ: รอยตะไบแต่งผิวที่คอและฐานเผยให้เห็นกระแสเนื้อภายในที่เป็นโลหะผสม (เนื้อเหลืองอมเขียว) ผิวภายนอกกลับดำคล้ำตามอายุพระเกือบ 90 ปี

ข้างซ้าย
1. มิติความลึกของพิมพ์ทรง: จากมุมนี้จะเห็นความนูนเด่นของพระพักตร์อย่างชัดเจน รวมถึงความลาดเอียงของพระอังสา (ไหล่) และวงพระพาหา (ลำแขน) ที่ทอดลงมามีความสมส่วน ไม่แบนราบ
2. รอยตะเข็บข้างและการตกแต่ง: พระกริ่งรุ่นนี้ใช้วิธีการหล่อแบบโบราณ ในมุมข้างเราจะสังเกตเห็นรอยหุ่นเทียนหรือรอยแต่งตะไบเดิมของช่างเพื่อเก็บความเรียบร้อยบริเวณข้างองค์พระ ซึ่งจะไม่มีลักษณะเป็นเส้นสันตะเข็บคมๆ แบบพระปั๊มโรงงาน
3. คราบเบ้าดินไทยและผิวไฟ: ตามซอกหู (พระกรรณ) ซอกแขน และร่องบัวด้านข้าง ปรากฏคราบเบ้าดินไทยสีน้ำตาลเข้มเกือบดำเกาะติดแน่นอยู่หนาแน่น ผิวโลหะส่วนที่นูนโดนสัมผัสจะเห็นเนื้อในเหลืองอมเขียวสว่าง ส่วนสัดส่วนที่เว้าลึกจะกลับดำสนิท ช่วยให้พิจารณาอายุและความเก่าได้ง่ายขึ้น

ข้างขวา
1. พระพักตร์และแนวกรรเจียก: จากมุมนี้จะเห็นความลาดเอียงของพระนาสิก (จมูก) และพระโอษฐ์ (ปาก) ที่ยื่นออกมาพอดี ไม่แบนราบ และเห็นแนวใบหู (พระกรรณ) ด้านขวาที่ทอดยาวลงมาอย่างเป็นธรรมชาติ
2. ความหนาและทรงองค์พระ: แนวสโลปจากพระอังสา (ไหล่) ลาดลงมาตามลำแขนมีความหนาและอวบอิ่มรับกับสัดส่วนด้านหน้า ด้านหลังองค์พระมีลักษณะแบนตรงตามลักษณะพิมพ์ทรงพระกริ่งหน้าไทย
3. คราบเบ้าและรอยพรุนตามธรรมชาติ: ผิวพระด้านข้างนี้ปรากฏคราบดินเบ้าสีดำเกาะแน่นตามผิวที่เว้าลึก เนื้อโลหะส่วนที่เรียบมีรอยรูพรุนเล็กๆ (ตามรูพรุนของฟองอากาศในขั้นตอนเททองหล่อ) และมีรอยขัดแต่งตะไบเดิมเพื่อลบคมบริเวณขอบข้างและขอบฐาน

ใต้ฐาน
1. รอยแต่งตะไบ (ตะไบก้น): ปรากฏรอยตะไบแต่งผิวใต้ฐานเรียบเพื่อลบคมและตกแต่งหลังจากการตัดก้านชนวน สังเกตเห็นเป็นร่องลายเส้นตะไบวิ่งสลับไขว้ไปมาอย่างเป็นธรรมชาติ รอยตะไบมีความเก่า แห้ง ไม่คมกริบแบบรอยตะไบใหม่
2. รอยก้นถ้วย (แอ่งกระทะ): ลักษณะใต้ฐานมีลักษณะเว้าเป็นแอ่งตื้นๆ เล็กน้อยคล้ายก้นถ้วย ซึ่งเกิดจากการแต่งด้วยตะไบโค้งหรือเครื่องมือขูดแต่งในสมัยก่อน เป็นเอกลักษณ์ที่พบได้บ่อยในพระกริ่งหน้าไทยและหน้าอินเดีย ปี 2482
3. กระแสเนื้อโลหะทองผสม: เมื่อผิวใต้ฐานถูกเปิดออกจากการตะไบขัดแต่ง จะเห็นกระแสเนื้อในเป็น เนื้อเหลืองอมเขียว ชัดเจน ผิวโลหะมีความแห้งสนิท มีรอยคราบความเก่า คราบดินเบ้าสีดำ และสนิมขุมสีน้ำตาลเกาะติดแน่นตามขอบรอบนอก
เมื่อพิจารณาครบทุกมิติร่วมกัน ทั้งภาพ ด้านหน้า ด้านหลัง ด้านข้างทั้งสองฝั่ง และใต้ฐาน องค์นี้ถือเป็นพระที่มี พิมพ์ทรงถูกต้อง กระแสเนื้อหาโลหะผสมหล่อโบราณ และรอยแต่งตะไบใต้ฐานที่เป็นธรรมชาติ ตรงตามเอกลักษณ์ของพระกริ่งหน้าไทย วัดสุทัศน์ พ.ศ. 2482

สรุปภาพรวม
1. มิติด้านหน้าและศิลปะพิมพ์ทรง
1.1 ใบพระพักตร์อวบอิ่ม: โครงหน้ามีลักษณะเหลี่ยมอวบอิ่มตามลักษณะศิลปะไทยแท้ เม็ดพระศกด้านบนหล่อติดนูนเป็นเม็ดกลมชัดเจน
1.2 รูปทรงล่ำสันสมส่วน: วงแขนหนา ซอกแขนขวามีมิติความลึกที่โปร่งและเป็นธรรมชาติ ประทับนั่งบนฐานบัวคว่ำบัวหงายที่ตัวกลีบบัวมีความนูนเด่นชัดเจน ไม่เรียบแบน
2. มิติด้านหลังและการบรรจุเม็ดกริ่ง
2.1 กระแสเนื้อกลับดำ: ปรากฏคราบเบ้าดินไทยสีน้ำตาลเข้มเกาะแน่นตามซอกริ้วจีวร ผิวส่วนที่สโลปเว้าลึกมีผิวไฟสีดำคล้ำตัดกับเนื้อโลหะส่วนที่นูนหนา
2.2 รอยเจาะอุดกริ่งด้านนอก: พบรอยคว้านเนื้อบริเวณสะโพกขวาเพื่อบรรจุเม็ดกริ่ง แล้วอุดปิดด้วยโลหะชนิดเดียวกัน ก่อนจะทำการขัดแต่งด้วยตะไบจนเรียบเนียนกลมกลืนตามสูตร
3. มิติด้านข้าง (ซ้าย-ขวา)
3.1 มิติความหนา: พระองค์นี้หล่อได้หนา ล่ำ และสมบูรณ์
3.2 ธรรมชาติรอยขอบข้าง: ปรากฏร่องรอยการเก็บความเรียบร้อยของหุ่นเทียนและการใช้ตะไบลบคมของช่างโบราณ ไม่มีรอยสันตะเข็บคมๆ แบบงานปั๊มสมัยใหม่
4. มิติใต้ฐาน (ก้นพระ)
4.1 รอยแต่งตะไบก้น: มีร่องลายเส้นตะไบไขว้ไปมาที่เป็นธรรมชาติ มีความแห้งและเก่าตามอายุเกือบ 90 ปี
4.2 ก้นแอ่งกระทะ: ใต้ฐานมีลักษณะเว้าเป็นแอ่งตื้นๆ คล้ายก้นถ้วย ซึ่งเป็นอีกหนึ่งเอกลักษณ์สำคัญที่พบได้บ่อยในพระกริ่งหน้าไทยรุ่นนี้
4.3 กระแสโลหะผสม: เนื้อในที่ถูกเปิดจากการแต่งตะไบเผยให้เห็นกระแสเนื้อ เหลืองอมเขียว สว่างนวลชัดเจนตามตำรับวัดสุทัศน์

ค่านิยมและการประเมินในตลาดปัจจุบัน
พระกริ่งหน้าไทย ปี 2482 ถือเป็นพระที่มีพุทธคุณสูงเด่นด้านทำน้ำพระพุทธมนต์เพื่อรักษาโรคภัย รวมถึงการเสริมอำนาจบารมีและโชคลาภ ค่านิยมในปัจจุบันสำหรับองค์ที่มีความสวยงาม สมบูรณ์ ผิวเดิม และดูง่ายเช่นนี้ มีราคาการเช่าบูชาหมุนเวียนในตลาดพระเครื่องอยู่ที่ประมาณ 200,000 - 360,000 บาท ขึ้นไป