พระเหล็กไหลดอยไซ กรุวัดพระบาทดอยไซ จังหวัดลำพูน

พระเหล็กไหลดอยไซ (หรือ "พระยืดเหล็กไหลดอยไซ") กรุวัดพระบาทดอยไซ จังหวัดลำพูน คือสุดยอดพระกรุเนื้อชินอันดับหนึ่งและเป็นพระเนื้อโลหะเพียงชนิดเดียวที่ขุดพบในสกุลพระลำพูน โดดเด่นด้วยตำนานความศักดิ์สิทธิ์และพิมพ์ทรงที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ซึ่งปัจจุบันจัดเป็นพระกรุที่หาชมได้ยากยิ่งและมีหมุนเวียนในตลาดน้อยมาก
ประวัติและที่มาของชื่อ "พระยืด"
แหล่งที่พบ: ขุดพบได้เพียงแห่งเดียวบริเวณหน้าผาและปากถ้ำของ วัดพระพุทธบาทดอยไซ ตำบลป่าสัก อำเภอเมืองลำพูน ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากดอยติประมาณ 3 กิโลเมตร
ตำนานฤๅษี: ในอดีตบริเวณนี้เรียกว่า "ม่อนฤๅษี" โดยมีตำนานเชื่อว่าสร้างขึ้นโดยฤๅษี (เช่น ฤๅษีพุทธชฎิล) เพื่อพิทักษ์รักษาพระพุทธศาสนา
ที่มาของชื่อพระยืด: คนโบราณเล่าสืบต่อกันมาว่า พระพิมพ์นี้สร้างจากเนื้อชินเงินผสมแร่เหล็กไหลและวัตถุวิเศษ เมื่อนำองค์พระไป ลนไฟจะอ่อนตัวและยืดออกได้ แต่เมื่อเอาไฟออกและเย็นตัวลง องค์พระก็จะ หดกลับคืนสภาพเดิม จึงกลายเป็นที่มาของชื่อ "พระยืด"
พุทธลักษณะและจุดสังเกต
พระกรุดอยไซสร้างขึ้นในยุคศิลปะล้านนา มีลักษณะเป็น รูปสามเหลี่ยมทรงชะลูดปลายแหลม องค์พระค่อนข้างบางและบอบบางมาก โดยแบ่งออกเป็น 2 พิมพ์หลักคือ พิมพ์มารวิชัย และ พิมพ์สมาธิ มีลักษณะเด่นทางศิลปะดังนี้
ใบหน้าดุดัน: ดวงตาเป็นเม็ดกลมโปนนูนออกมาอย่างชัดเจน
คิ้วรูปปีกกา: คิ้วชนกันตรงกลาง ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของศิลปะขอม
เศียรแหลม: เม็ดพระศกกลมเรียบร้อย มีกรอบหน้ากระจัง และเศียรเรียวแหลมขึ้นคล้ายมงกุฎ
ลำคอเป็นปล้อง: ปรากฏรอยปล้องบริเวณลำคอ 3 ชั้น
พุทธคุณและค่านิยม
พุทธคุณเด่น: เลื่องลืออย่างมากในด้าน มหาอุด คงกระพันชาตรี แคล้วคลาดปลอดภัย และกันคุณไสยสิ่งอัปมงคลเนื่องจากมีส่วนผสมของเนื้อแร่เหล็กไหลศักดิ์สิทธิ์
ค่านิยม: ในหมู่นักสะสมพระเครื่องเมืองเหนือ ถือเป็นพระยอดขุนพลเนื้อชินที่เป็นหนึ่งเดียวของจังหวัด ถึงกับมีคำเปรียบเปรยในอดีตว่า "เอาพระรอดมหาวันแท้ ๆ 10 องค์ มาแลกพระเหล็กไหลดอยไซองค์เดียวก็ไม่ยอม" เพื่อสะท้อนถึงความหายากและความหวงแหนของผู้ครอบครอง